ਸਲੋਕੁ ॥
ਕਬੀਰਾ ਧੂਰਿ ਸਕੇਲਿ ਕੈ ਪੁਰੀਆ ਬਾਂਧੀ ਦੇਹ ॥ਦਿਵਸ ਚਾਰਿ ਕੋ ਪੇਖਨਾ ਅੰਤਿ ਖੇਹ ਕੀ ਖੇਹ ॥੧੭੮॥
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ
ਸਲੋਕ ਅੰਗ ੧੩੭੪
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ – ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਰਚਿਆ ਹੈ ।
ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਚਾਰ ਦਿਨ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਖ਼ਰ ਜਿਸ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਉਸ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਹੀ ਰਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ !
5 ਮਾਰਚ 1716:- ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ 740 ਸਾਦੀਆਂ ਦਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ ।
ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ੮ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਕੋਲ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ੨੭ ਫਰਵਰੀ ੧੭੧੬ ਨੂੰ ਇਹ ਕਾਫ਼ਲਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ੫ ਮਾਰਚ ੧੭੧੬ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਲੂਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਤੋੜਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ:
* ੭੪੦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨੀਵੇਂ ਊਠਾਂ ‘ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ।
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ।
* ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ੨,੦੦੦ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਟੰਗ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ।
* ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਭੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਖੱਲਾਂ ਦੇ ਪੁੱਠੇ ਕੋਟ ਪਹਿਨਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੌਨ ਸਰਮਨ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਸਟੀਫਨਸਨ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ) ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਨੀ ਜਲਾਲਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਕਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ‘ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ’ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ (ਸ਼ਹਾਦਤ) ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹੋਣ।
੫ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੋਤਵਾਲੀ ਚਬੂਤਰੇ ‘ਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ੧੦੦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਜਲਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਸਨ, “ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰੋਗੇ ਜਾਂ ਮੌਤ?” ਪਰ ਹਰ ਸਿੱਖ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, “ਮੌਤ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹਾਰਾਂਗੇ।” ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ੭ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ੯ ਮਾਰਚ ੧੭੧੬ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਸੂਮ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਲ ਕੱਢ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮ ਜੰਬੂਰਾਂ ਨਾਲ ਤੋੜਿਆ ਗਿਆ।