ਸਲੋਕੁ ||

ਸਤਿ ਕਹਉ ਸੁਨਿ ਮਨ ਮੇਰੇ ਸਰਨਿ ਪਰਹੁ ਹਰਿ ਰਾਇ ||
ਉਕਤਿ ਸਿਆਨਪ ਸਗਲ ਤਿਆਗਿ ਨਾਨਕ ਲਏ ਸਮਾਇ ||

ਮਹਲਾ ੩ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਗਉੜੀ, ੨੬੦

ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ! ਸੁਣ ਜੋ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾਂ – ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਆਣਪਾ-ਚਤੁਰਾਈਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਸੱਚੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਸਰਨੀ ਪੈ । ਜਦੋਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਏਂਗਾ, ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਏਗਾ ।



29 ਅਕਤੂਬਰ 1920: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਥਕ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ

ਉਨੱਤੀ ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਦਾ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਮੋੜ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।

ਇਸ ਦਿਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ (ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਅਤੇ ਘੱਲੂਘਾਰਿਆਂ ਕਾਰਨ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਉਦਾਸੀ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਛਤਰ-ਛਾਇਆ ਹੇਠ ਇਹ ਮਹੰਤ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਭੇਦਭਾਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਢਾਹ ਲਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਰੋਹ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਥਕ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਨੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਬੁਲੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

29 ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਨੂੰ ਜੱਥੇਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੱਥਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪੁੱਜਾ।

ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਹੰਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਮਰਿਆਦਾ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕੀਤਾ।

ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਅਟੱਲ ਸਿਦਕ ਅੱਗੇ ਮਹੰਤਾਂ ਨੂੰ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਪੰਥਕ ਜੱਥੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਲਈ ਰਾਹ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ।

ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।