ਸਲੋਕ
ਹਰਿ ਹਰਿ ਮੁਖ ਤੇ ਬੋਲਨਾ ਮਨਿ ਵੂਠੈ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ||
ਨਾਨਕ ਸਭ ਮਹਿ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਥਾਨ ਥਨਤਰਿ ਸੋਇ ||
ਮਹਲਾ ੫ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਗਉੜੀ, ੨੬੦
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਿਆ ਜਦੋ ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਵਸਦਾ ਹੈ ਤਾ ਆਤਮਕ ਅਨੰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਹੇ ਨਾਨਕ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਜੀਵਾ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਹਰੇਕ ਥਾ ਤੇ ਮੋਜੂਦ ਹੈ |
29 ਮਈ 1922:- ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਮੋਰਚਾ
ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘੁੱਕੇਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ‘ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼’ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਗਰ ਵਾਸਤੇ ਸੁੱਕੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਵੱਢਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਹੰਤ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਰਵਾਨਗੀ: ੨੮ ਮਈ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਕੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤਮਈ (Non-violent) ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਗੇ।
੨੯ ਮਈ ਨੂੰ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਹਮਲਾ: ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ੨੯ ਮਈ ੧੯੨੨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਬੀ. ਟੀ. (B.T.) ਨੇ ਭਾਰੀ ਪੁਲਿਸ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ।
ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੁੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ੁਲਮ: ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨਿਹੱਥੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਿੰਘਾਂ ‘ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੁੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਰੀ ਲਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤੇ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਪਾਟ ਗਏ, ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
੨. ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਮਿਸਾਲ
੨੯ ਮਈ ਦੀ ਇਹ ਘਟਨਾ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ‘ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ’ (ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ:
ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਅਡੋਲ ਸਿਦਕ: ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਲਾਠੀ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਸਿੰਘ ਅੱਗੇ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਤਸੀਹੇ ਸਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੋਂ “ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ” ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸ਼ਕਤੀ (ਮੀਰੀ) ਅਤੇ ਭਗਤੀ (ਪੀਰੀ) ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਜ਼ਾਲਮ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡੇ ਨਾ ਟੇਕਣਾ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ‘ਮੀਰੀ’ (ਸ਼ਕਤੀ) ਸੀ, ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖ ਕੇ ਰੱਬ ਦੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ‘ਪੀਰੀ’ (ਭਗਤੀ) ਸੀ।
੩. ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
੨੯ ਮਈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹਿਲ ਗਈ ਸੀ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇਸਾਈ ਪਾਦਰੀ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐਂਡਰੂਜ਼ (C.F. Andrews) ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਗਵਾਹ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ “ਮੈਂ ਅੱਜ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੈਂਕੜੇ ਮਸੀਹਾ (ਈਸਾ ਮਸੀਹ) ਸੂਲੀ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਸਬਰ ਨਾਲ ਇਹ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ।”
ਅਖੀਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸੇ ਅਟੁੱਟ ਸਿਦਕ ਸਦਕਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਸਿੱਖ ਕੌਮ (SGPC) ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।