ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੪ ॥
ਗੁਰਮੁਖਿ ਢੂੰਢਿ ਢੂਢੇਦਿਆ ਹਰਿ ਸਜਣੁ ਲਧਾ ਰਾਮ ਰਾਜੇ ॥ਕੰਚਨ ਕਾਇਆ ਕੋਟ ਗੜ ਵਿਚਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸਿਧਾ ॥
ਹਰਿ ਹਰਿ ਹੀਰਾ ਰਤਨੁ ਹੈ ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਤਨੁ ਵਿਧਾ ॥
ਧੁਰਿ ਭਾਗ ਵਡੇ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਨਾਨਕ ਰਸਿ ਗੁਧਾ ॥
ਮਹਲਾ ੪ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ
ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੪ ਛੰਤ ਘਰ ੪
(ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ) ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ-ਰਤਨ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ-ਹੀਰਾ (ਮਿਲ ਪਿਆ) ਹੈ (ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕਠੋਰ) ਮਨ (ਮੇਰਾ ਕਠੋਰ) ਹਿਰਦਾ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਨਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ)।
ਹੇ ਨਾਨਕ! (ਆਖ-ਹੇ ਭਾਈ!) ਧੁਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਿਲ ਪਿਆ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਆਪਾ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਸ ਵਿਚ ਭਿੱਜ ਗਿਆ ਹੈ ॥੧॥
26 ਅਗਸਤ 1922: ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਪੰਥਕ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਜੋਧਿਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ
26 ਅਗਸਤ 1922 ਦਾ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ‘ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚਾ’ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਲਾਮਬੰਦੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਘੁੱਕੇਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਲੰਗਰ ਲਈ ਸੁੱਕੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਵੱਢਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਹੰਤ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਇੰਤਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
26 ਅਗਸਤ 1922 ਦੇ ਦਿਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਵੱਢਣ ਗਏ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਸ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅਰਦਾਸ ਸ਼ੋਧ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 50-50 ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਜੱਥੇ ਭੇਜਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ‘ਤੇ ਬੇਰਹਮੀ ਨਾਲ ਲਾਠੀਆਂ ਵਰ੍ਹਾਈਆਂ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਜੋਧਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ‘ਤੇ ਅਥਾਹ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰਹਿ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੂੰਹੋਂ ਕੋਈ ਮੰਦਾ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ, ਕੇਵਲ “ਵਾਹਿਗੁਰੂ” ਦਾ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਜਬਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਿਆ।
ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਹੀ ਅਸੂਲਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ ਅਭੁੱਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਬਰ ਦੀ ਭੂਰੀ-ਭੂਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
26 ਅਗਸਤ 1922 ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਣਖ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮਰਾਜ ਦੇ ਜਬਰ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਸੀਸ ਨਹੀਂ ਝੁਕਾਇਆ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਅਮਰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।