ਹਉ ਵਾਰਿ ਵਾਰਿ ਜਾਉ ਗੁਰ ਗੋਪਾਲ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ਮੋਹਿ ਨਿਰਗੁਨ ਤੁਮ ਪੂਰਨ ਦਾਤੇ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਦਇਆਲ ॥੧॥
ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਸੋਵਤ ਜਾਗਤ ਜੀਅ ਪ੍ਰਾਨ ਧਨ ਮਾਲ ||
ਦਰਸਨ ਪਿਆਸ ਬਹੁਤੁ ਮਨਿ ਮੇਰੈ ਨਾਨਕ ਦਰਸ ਨਿਹਾਲ ||
ਮਹਲਾ ੫ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਨਟ ਨਾਰਾਇਣ, ੯੮੦
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਠਦਿਆ ਬੈਠਦਿਆ ਸੁਤਿਆ ਜਾਗਦਿਆ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਦਾ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ |
ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਦਰਸਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਤਾਘ ਹੈ | ਮੈਨੂੰ ਦਰਸਨ ਦੇ ਕੇ ਨਿਹਾਲ ਕਰ |
25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1791 – ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ।
ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ੨੫ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੭੯੧ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਧਰਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸਨ।
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਾਇਆ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਪੰਜਾਬੀ, ਫਾਰਸੀ, ਪਸ਼ਤੋ) ਸਿੱਖੀਆਂ।
੧੮੦੪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ, ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਜਬਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨਲਵਾ’ (ਰਾਜਾ ਨਲ ਵਾਂਗ ਬਹਾਦਰ) ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ।
ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੈ ਸਕਦਾ:
ਕਸੂਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ (੧੮੦੭-੧੮੧੮): ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੇਗ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਫ਼ਤਿਹ (੧੮੧੯): ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ।
ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੀ ਜਿੱਤ (੧੮੩੪): ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ੮੦੦ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ।
ਨਲਵਾ ਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯੋਧੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵੀ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਮਰੌਦ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਬਕਦਰ ਅਤੇ ਹਰੀਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੈਬਰ ਦਰ੍ਹੇ (Khyber Pass) ਦੇ ਮੂੰਹ ‘ਤੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਹਮਲਾਵਰ ਅੰਦਰ ਨਾ ਆ ਸਕੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਿਆਣਪ ਭਰਿਆ ਕਾਰਜ ਸੀ (ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ।
੩੦ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੮੩੭ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਜਮਰੌਦ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੰਧ ‘ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਇੰਨੀ ਸੀ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫ਼ੌਜ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਈ।