ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੧
ਖਤਿਅਹੁ ਜੰਮੇ ਖਤੇ ਕਰਨਿ ਤ ਖਤਿਆ ਵਿਚਿ ਪਾਹਿ ||
ਧੋਤੇ ਮੂਲਿ ਨ ਉਤਰਹਿ ਜੇ ਸਉ ਧੋਵਣ ਪਾਹਿ ||
ਨਾਨਕ ਬਖਸੇ ਬਖਸੀਅਹਿ ਨਾਹਿ ਤ ਪਾਹੀ ਪਾਹਿ ||
ਮਹਲਾ ੧ – ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਮਾਝ, ੧੪੯
ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੋ ਜੀਵ ਜੰਮਦੇ ਹਨ ਇਥੇ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਗੇ ਵੀ ਇਹ ਭੈੜੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਵਿਚ ਹੀ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ |
ਇਹ ਪਾਪ ਧੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦੇ ਭਾਵੇਂ ਸੌ ਵਾਰੀ ਧੋਤੇ ਜਾਣ | ਜੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਲੈ ਕੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਆਪਣਾ ਕੇ ਇਹ ਪਾਪ ਬਖਸ਼ੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਨਹੀ ਤਾਂ ਜੁਤੀਆਂ ਹੀ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ |
24 ਜੂਨ 1924 :- ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਦਾ ਐਲਾਨਨਾਮਾ
੧. ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ: ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜ਼ੁਲਮ
ਇਸ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਦੀ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੜਕਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੁਲਾਈ ੧੯੨੩ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ।
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਜੈਤੋ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ) ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖੰਡਿਤ (ਰੋਕ) ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ‘ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ’ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ੫੦-੫੦ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਜੈਤੋ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ੨੧ ਫਰਵਰੀ ੧੯੨੪ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਜਾਨਸਟਨ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥੇ ‘ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
੨. SGPC ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚਾਲ
ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਬੁਖ਼ਲਾ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਾਲ ਚੱਲੀ:
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ “ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ” (Illegal Associations) ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ) ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ‘ਬਗਾਵਤ’ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਲਾਏ ਗਏ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਦਬ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਮੁਖੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਗਲੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਯੋਧੇ ਆਪੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਂਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
੩. ੨੪ ਜੂਨ ੧੯੨੪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਐਲਾਨਨਾਮਾ
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਖੁਫੀਆ ਤੰਤਰ (CID) ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗ ਕੇ, ੨੪ ਜੂਨ ੧੯੨੪ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਇਕੱਤਰਤਾ ਹੋਈ।
ਇਸ ਇਕੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਐਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਦੀ ਅਗਲੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਐਲਾਨਨਾਮਾ (Manifesto) ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਇਹ ਸਨ:
ਮੋਰਚਾ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ: ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰ ਲਵੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ (ਜੈਤੋ) ਵਿਖੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਿੱਖ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਣਗੇ।
੫੦੦-੫੦੦ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਥੇ: ਹੁਣ ਤੱਕ ੫੦-੫੦ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ੨੪ ਜੂਨ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ, ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਵਿੱਚੋਂ ੫੦੦-੫੦੦ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥੇ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਭੇਜਣ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਐਲਾਨੀ ਗਈ।
ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰਣ: ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਭਾਵੇਂ ਲਾਠੀਆਂ ਚਲਾਉਣ, ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰਨ, ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰਹਿ ਕੇ (Non-violent) ‘ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ’ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ‘ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਮੋਰਚਾ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨਾ ਹੈ।
੪. ਇਸ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਦਾ ਅਸਰ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ (The Turning Point)
੨੪ ਜੂਨ ਦੇ ਇਸ ਦਲੇਰਾਨਾ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਮਦ: ਇਸ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਜਦੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਥਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਅਮਰੀਕਨ ਜਥਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਾਰ: ਅਖ਼ੀਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ ਅਡੋਲ ਸਿਦਕ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਗਈ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣੀ ਪਈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ੧੯੨੫: ਇਸੇ ਮੋਰਚੇ ਅਤੇ ੨੪ ਜੂਨ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਐਲਾਨਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ੧੯੨੫’ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸੰਸਥਾ (SGPC) ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।