ਕਿਰਸਾਨੀ ਜਿਉ ਰਾਖੈ ਰਖਵਾਲਾ ॥ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਦਇਆ ਜਿਉ ਬਾਲਾ ॥
ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਦੇਖਿ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਮਿਲਿ ਜਾਇ ॥
ਤਿਉ ਹਰਿ ਜਨ ਰਾਖੈ ਕੰਠਿ ਲਾਇ ॥੩॥
ਮਹਲਾ ੧੫ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਅੰਗ : ੯੧੪
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
22 ਸਤੰਬਰ 1539: ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣਾ
22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੀ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅਨੰਨ ਸੇਵਕ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰਖਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ’ ਦਾ ਨਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪ ਕੇ ਸਮੁੱਚੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜ ਲਾਇਆ।
ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਕੱਤਰ ਹੋਈ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਰੋਣ ਜਾਂ ਵੈਰਾਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੀਵ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਇੱਕ ਸੁਹਾਗ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤਿ-ਸਾਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗਤ ਨੇ ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਦੀਪਕੀ ਅੰਦਰ ਉੱਚਾਰਿਤ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ‘ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ’ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਚਾਦਰ ਤਾਣ ਕੇ ‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ’ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰੂਹਾਨੀ ਜੋਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੰਦਰ ਦਰਜ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹੀ ਰੂਹਾਨੀ ਜੋਤਿ ਦੂਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਅੰਦਰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਤਭੇਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਦੂ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਫ਼ਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਚਾਦਰ ਚੁੱਕੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਥਾਂ ਕੇਵਲ ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਹੀ ਮਿਲੇ। ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਅੱਧੇ-ਅੱਧੇ ਫੁੱਲ ਵੰਡ ਕੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।