ਮਃ ੫
ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਿਮਰਹੁ ਆਪਣਾ ਘਟਿ ਅਵਘਟਿ ਘਟ ਘਾਟ ||
ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪੰਤਿਆ ਕੋਇ ਨ ਬੰਧੈ ਵਾਟ ||
ਮਹਲਾ ੫ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਰਾਮਕਲੀ, ੯੬੧
ਆਪਣੇ ਸਚੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਉਠਦਿਆ ਬੈਠਦਿਆ ਹਰ ਸਮੇ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿਚ ਚੇਤੇ ਰਖੋ |
ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਸਚਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਿਆ ਕੋਈ ਵਿਕਾਰ ਰੂਪੀ ਰੁਕਾਵਟ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਰੋਕ ਨਹੀ ਪਾਣਗੀਆਂ |
22 ਜੂਨ 1555:-ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ |
੧੫੪੦ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨ ਯੋਧੇ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹਿਮਾਇੂੰ ਨੂੰ ‘ਕਨੌਜ ਦੀ ਜੰਗ’ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਿਮਾਇੂੰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਈਰਾਨ (ਫ਼ਾਰਸ) ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
੧੫੪੫ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਿਕਲੇ। ੧੫੫੫ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ-ਆਉਂਦੇ ਸੂਰੀ ਸਾਮਰਾਜ ਆਪਸੀ ਗ੍ਰਹਿ-ਯੁੱਧ (Civil War) ਕਾਰਨ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ‘ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਬੈਠਾ ਸੀ।
ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਿਮਾਇੂੰ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਕੰਧਾਰ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਏ।
ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹਿਮਾਇੂੰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਬਰਗਾਹ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਨ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣਿਆ) ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਤੇ ਹਰੀਆਣਾ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਵਧੇ।
ਜਦੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨ ਰਾਜੇ ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਫੌਜ (ਲਗਭਗ ੮੦,੦੦੦ ਤੋਂ ੧,੦੦,੦੦੦ ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਹਾਥੀ) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਹਿੰਦ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਸੀ।
ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦੋਵੇਂ ਫੌਜਾਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਡਟੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਜੰਗ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿੱਕੜ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੀ ਰਸਦ (ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ) ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ।
੨੨ ਜੂਨ 1555 ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰ-ਪਾਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਕੋਲ ਗਿਣਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ, ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ। ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੀ ਫੌਜ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਸਿਕੰਦਰ ਸੂਰੀ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਮਨਕੋਟ (ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ) ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ।
ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਰਾਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ੨੩ ਜੁਲਾਈ ੧੫੫੫ ਨੂੰ ਹਿਮਾਇੂੰ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਇੂੰ ਦੇ ੧੩ ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕਬਰ ਨੇ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਮਾਇੂੰ ਨੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਥਾਪਿਆ ਅਤੇ ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅਤਾcomposite (ਗਾਈਡ) ਬਣਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਮੁਗ਼ਲ ਇਹ ਜੰਗ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ‘ਮਹਾਨ ਅਕਬਰ’ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ (ਸੂਰੀ ਵੰਸ਼) ਦੀ ਤਾਕਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ੧੫੫੫ ਦੀ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਜੰਗ (ਮੁਗ਼ਲ ਬਨਾਮ ਅਫ਼ਗਾਨ) ਨੂੰ ੧੭੧੦ ਦੀ ਸਰਹਿੰਦ (ਛੱਪੜਚਿੜੀ) ਦੀ ਜੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
੧੪ ਮਈ ੧੭੧੦ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਜਿਸ ਨੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾਇਆ ਸੀ) ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਸਰਹਿੰਦ ‘ਤੇ ਫਤਹਿ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।