ਸਲੋਕ
ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਲੋਭੁ ਛੋਡੀਐ ਦੀਜੈ ਅਗਨਿ ਜਲਾਇ ||
ਜੀਵਦਿਆ ਨਿਤ ਜਾਪੀਐ ਨਾਨਕ ਸਾਚਾ ਨਾਉ ||
ਮਹਲਾ ੫ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਗੂਜਰੀ, ਅੰਗ ੫੧੯
ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਲੋਭ ਆਦਿਕ ਵਿਕਾਰ ਛਡ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ | ਇਹਨਾ ਵਿਕਾਰਾ ਨੂੰ ਜਿਵੇ ਕਿਸੇ ਅਗ ਵਿਚ ਸਾੜ ਦੇਈਏ |
ਅਸੀ ਜਦ ਤਕ ਜੀਉਦੇ ਹਾ ਰੱਬ ਦਾ ਸਚਾ ਨਾਮ ਹੀ ਧਿਆਉਂਦੇ ਰਹੀਏ |
21 ਫਰਵਰੀ 1924 :- ਗੰਗਸਰ ਜੇਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੌਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕਮੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੀਰ ਮਾਰ ਕੇ ਜਲ ਦੀ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਗੰਗਾ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੰਗਸਰ’ ਪੈ ਗਿਆ।
ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਚਮਕਿਆ ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਲੱਗਿਆ।
ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ (ਜੋ ਪੰਥਕ ਦਰਦੀ ਸਨ) ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਰੱਖੇ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰ ਰਹੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਉਠਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਠ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਬੇਅਦਬੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਲੂੰਧਰ ਦਿੱਤੇ।
21 ਫਰਵਰੀ 1924 ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ: ਪਹਿਲਾ 500 ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਾ ਜਦੋਂ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ੀਨਗਨਾਂ ਨਾਲ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਸਿੰਘ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਸਤਿਨਾਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਪਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗੰਗਸਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈ।
ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਸਾਲ ਚੱਲੇ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੰਘ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਅਖੀਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਾਰ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ।