ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸੇਵਕੁ ਸੇਵ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਕਿਆ ਕੋ ਕਹੈ ਬਹਾਨਾ ॥ਐਸਾ ਇਕੁ ਤੇਰਾ ਖੇਲੁ ਬਨਿਆ ਹੈ ਸਭ ਮਹਿ ਏਕੁ ਸਮਾਨਾ ॥੧॥
ਸਤਿਗੁਰਿ ਪਰਚੈ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਨਾ ||
ਜਿਸੁ ਕਰਮੁ ਹੋਵੈ ਸੋ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪਾਏ ਅਨਦਿਨੁ ਲਾਗੈ ਸਹਜ ਧਿਆਨਾ ||
ਕਿਆ ਕੋਈ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਕਿਆ ਕੋ ਕਰੇ ਅਭਿਮਾਨਾ ॥ਜਬ ਅਪੁਨੀ ਜੋਤਿ ਖਿੰਚਹਿ ਤੂ ਸੁਆਮੀ ਤਬ ਕੋਈ ਕਰਉ ਦਿਖਾ ਵਖਿਆਨਾ ॥ਆਪੇ ਗੁਰੁ ਚੇਲਾ ਹੈ ਆਪੇ ਆਪੇ ਗੁਣੀ ਨਿਧਾਨਾ ॥ਜਿਉ ਆਪਿ ਚਲਾਏ ਤਿਵੈ ਕੋਈ ਚਾਲੈ ਜਿਉ ਹਰਿ ਭਾਵੈ ਭਗਵਾਨਾ ॥੩॥ਕਹਤ ਨਾਨਕੁ ਤੂ ਸਾਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਕਉਣੁ ਜਾਣੈ ਤੇਰੇ ਕਾਮਾਂ ॥ਇਕਨਾ ਘਰ ਮਹਿ ਦੇ ਵਡਿਆਈ ਇਕਿ ਭਰਮਿ ਭਵਹਿ ਅਭਿਮਾਨਾ ॥੪॥੩॥
ਮਹਲਾ ੩ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
ਬਿਲਾਵਲ, ੭੯੭
ਜੇਹੜਾ ਮਨੁਖ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਚ ਨਾਮ ਦਸ ਲੜ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ |
ਗੁਰੂ ਵੀ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਫਿਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸਹਿਜ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ |
21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1726 – ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ‘ਵਾਂ’ ।
ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਝੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਂ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਸੀ।
ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ: ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਾਹੀਆਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਨਿਡਰਤਾ: ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੇਕਨਾਮੀ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੱਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਜਾਫ਼ਰ ਬੇਗ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਕਾਰਨ ਹੋਈ।
ਪਿੰਡ ਨੁਸ਼ਹਿਰਾ ਪੰਨੂਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ (ਭਾਈ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ) ਦੀ ਜਾਫ਼ਰ ਬੇਗ ਦੇ ਕਰਿੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਗ਼ਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੋੜੀਆਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ “ਸਾਡੇ ਘੋੜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਖਾਣਗੇ।”
ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਾਫ਼ਰ ਬੇਗ ਦੇ ਕੁਝ ਘੋੜੇ ਖੋਹ ਕੇ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੇਠੀ ਸਮਝਿਆ।
ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਜਾਂ ਮਰਿਆ ਫੜਨ ਲਈ ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜੀ।
ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ ੨੨੦੦ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਜੰਬੂਰਚੇ ਵੀ ਸਨ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ੨੨ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਸਿੰਘੋ! ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਵਾਂਗੇ।”
੨੧ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੭੨੬ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ “ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ” ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡਦਿਆਂ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜੀ ਡਰ ਗਏ।
ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ ਕਿ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਜਰਨੈਲ ਦੇ ਕਈ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤੇਗ ਨਾਲ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਭੇਜਿਆ।
ਲੜਦੇ-ਲੜਦੇ ਸਾਰੇ ੨੨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਛਲਣੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗਰਜ ਰਹੇ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਖੋਹ ਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ੨੧ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੭੨੬ ਨੂੰ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੀ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ੨੨੦੦ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ੨੨ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜਥੇ ਬਣਾਏ ਜੋ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸੱਚ ਅਤੇ ਹੱਕ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਸਿਦਕ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।