ਅਪਨੇ ਸੇਵਕ ਕਉ ਆਪਿ ਸਹਾਈ ||
ਨਿਤ ਪ੍ਰਤਿਪਾਰੈ ਬਾਪ ਜੈਸੇ ਮਾਈ ||
ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਸਰਨਿ ਉਬਰੈ ਸਭ ਕੋਇ ॥ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਪੂਰਨ ਸਚੁ ਸੋਇ ॥ ਰਹਾਉ ॥ਅਬ ਮਨਿ ਬਸਿਆ ਕਰਨੈਹਾਰਾ ॥ਭੈ ਬਿਨਸੇ ਆਤਮ ਸੁਖ ਸਾਰਾ ॥੨॥ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਅਪਨੇ ਜਨ ਰਾਖੇ ॥ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਕਿਲਬਿਖ ਲਾਥੇ ॥੩॥ਕਹਨੁ ਨ ਜਾਇ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਵਡਿਆਈ ॥ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਸਦਾ ਸਰਨਾਈ ॥੪॥੧੧੩॥
ਮਹਲਾ ੫ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਗਉੜੀ, ੨੦੨
ਸਾਡਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਉਹ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਇੰਞ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਆਪਣੇ ਬਚੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
19 ਜੁਲਾਈ 1707 :- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਵਿਚਕਾਰ ਆਗਰਾ ਵਿਖੇ ਮੁਲਾਕਾਤ।
੧੯ ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਦੀ ਲਈ ਹੋਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦਿਆਂ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਆਗਰਾ ਵਿਖੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।
ਪੰਥ ਦੀ ਲੰਮੀ ਸੇਵਾ: ੧੯ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹੋਈ ਇਸ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਖ਼ਿਲਅਤ (ਕੀਮਤੀ ਪੋਸ਼ਾਕ), ਧੁਖਧੁਖੀ (ਹੀਰਿਆਂ ਜੜਿਆ ਗਹਿਣਾ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਤੋਹਫ਼ੇ ਆਪ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕੋਲੋਂ ਚੁਕਵਾ ਕੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਰੱਖਿਆ।
ਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਬੰਦਈ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਮੇਲ: ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਹਾਕਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜੀਦ ਖਾਨ) ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਇਮ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਲਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹਾਮੀ ਵੀ ਭਰੀ।
ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ: ੧੯ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿਨ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਕਦੇ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਸੇ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੇਵਲ ਤੋਹਫ਼ੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਬਲਕਿ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਸਾਹਮਣੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਗ ਰੱਖੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਸੂਮ ਜਨਤਾ ‘ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ ਨਿਰਭੈ ਰਵੱਈਏ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੀ ਆਈ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਗਰਾ ਵਿਖੇ ਇਸ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ nuਆਂ ਜੋਸ਼ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਕੇਵਲ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।