ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੫
ਫੂਟੋ ਆਂਡਾ ਭਰਮ ਕਾ ਮਨਹਿ ਭਇਓ ਪਰਗਾਸੁ ||
ਕਾਟੀ ਬੇਰੀ ਪਗਹ ਤੇ ਗੁਰਿ ਕੀਨੀ ਬੰਦਿ ਖਲਾਸੁ ||
ਆਵਣ ਜਾਣੁ ਰਹਿਓ ॥ਤਪਤ ਕੜਾਹਾ ਬੁਝਿ ਗਇਆ ਗੁਰਿ ਸੀਤਲ ਨਾਮੁ ਦੀਓ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ਜਬ ਤੇ ਸਾਧੂ ਸੰਗੁ ਭਇਆ ਤਉ ਛੋਡਿ ਗਏ ਨਿਗਹਾਰllਜਿਸ ਕੀ ਅਟਕ ਤਿਸ ਤੇ ਛੁਟੀ ਤਉ ਕਹਾ ਕਰੈ ਕੋਟਵਾਰ ॥੨॥ਚੂਕਾ ਭਾਰਾ ਕਰਮ ਕਾ ਹੋਏ ਨਿਹਕਰਮਾ ॥ਸਾਗਰ ਤੇ ਕੰਢੈ ਚੜੇ ਗੁਰਿ ਕੀਨੇ ਧਰਮਾ ॥੩॥ਸਚੁ ਥਾਨੁ ਸਚੁ ਬੈਠਕਾ ਸਚੁ ਸੁਆਉ ਬਣਾਇਆ ॥ਸਚੁ ਪੂੰਜੀ ਸਚੁ ਵਖਰੋ ਨਾਨਕ ਘਰਿ ਪਾਇਆ ॥੪॥੫॥੧੪॥
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ
ਸਲੋਕ ਕਬੀਰ ਜੀ, ੧੩੬੮
ਜਦੋਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਭਰਮ ਦਾ ਆਂਡਾ ਫੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਨ ਚ ਪ੍ਰਗਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਂਡੇ ਦੇ ਫੁੱਟਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਜਿਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬੇੜੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸਮਝ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
19 ਅਗਸਤ 1923: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਜੋਧਿਆਂ ਦੀ ਲਾਮਬੰਦੀ
19 ਅਗਸਤ 1923 ਦਾ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਆਰੰਭ ਹੋਏ ਇਤਿਹਾਸਕ ‘ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ’ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜਬਰਦਸਤੀ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਅੰਦਰ ਰੋਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਰੋਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ 19 ਅਗਸਤ 1923 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਕੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਨਾਭਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਜੋਧਿਆਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਜੱਥਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।
ਜੈਤੋ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜਦੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਖੰਡਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 500-500 ਦੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਜੱਥੇ ਭੇਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। 19 ਅਗਸਤ ਦੀ ਇਹ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼, ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਗਈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ‘ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਡੋਲ ਹੌਸਲੇ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਵਰਗੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
19 ਅਗਸਤ 1923 ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਜਬਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਣਖ, ਕੁਰਬਾਨੀ, ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਥਾਹ ਸਮਰਪਣ ਦੇ ਅਮਰ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।