.
ਕਬੀਰ ਪਰਦੇਸੀ ਕੈ ਘਾਘਰੈ ਚਹੁ ਦਿਸਿ ਲਾਗੀ ਆਗਿ ||
ਖਿੰਥਾ ਜਲਿ ਕੋਇਲਾ ਭਈ ਤਾਗੇ ਆਂਚ ਨ ਲਾਗ ||
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ
ਸਲੋਕ, ੧੩੬੬
ਇਸ ਪਰਦੇਸੀ ਜੀਵ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਲੋਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗ ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੈ |
ਸਰੀਰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ ਕੋਲੇ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗ ਦਾ ਸੇਕ ਨਹੀਂ ਲਗਿਆ |
19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1574 :- ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਿਵਸ।
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਸੀ) ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਚਿੱਕੜ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਢੋਣ ਵਰਗੇ ਔਖੇ ਕੰਮ ਵੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਪਰਖ ਲਈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਜਵਾਈਆਂ (ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ) ਨੂੰ ਥੜ੍ਹੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਜੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਥੜ੍ਹਾ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਢਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਕ ਗਏ, ਪਰ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਹਰ ਵਾਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ, “ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਮੇਰੀ ਹੀ ਮੱਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਸਮਝਾ ਦਿਓ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਬੇਅੰਤ ਨਿਮਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ।
੧੯ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੫੭੪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਬਣ ਗਏ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੌਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਹਿਬਰ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ‘ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਦਾ ਮਾਣ’ ਸੀ।
ਗੁਰਗੱਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ’ (ਜੋ ਅੱਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੈ) ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤੋਖਸਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਵਾਈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ੫੨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵਸਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ।ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ (ਵਿਆਹ) ਲਈ ‘ਲਾਵਾਂ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਥਾ’ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ –
“ਸੇਵਾ ਕਰਤ ਹੋਇ ਨਿਹਕਾਮੀ॥ ਤਿਸ ਕਉ ਹੋਤ ਪਰਾਪਤਿ ਸੁਆਮੀ॥” (ਬਿਨਾਂ ਲਾਲਚ ਦੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ) ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ (ਗੁਰਗੱਦੀ ਮਿਲਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ) ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਕਰਮ ਭੂਮੀ)।