ਅੰਤਰਿ ਗਿਆਨੁ ਨ ਆਇਓ ਜਿਤੁ ਕਿਛੁ ਸੋਝੀ ਪਾਇ ||
ਵਿਣੁ ਡਿਠਾ ਕਿਆ ਸਾਲਾਹੀਐ ਅੰਧਾ ਅੰਧੁ ਕਮਾਇ ||
ਨਾਨਕ ਸਬਦੁ ਪਛਾਣੀਐ ਨਾਮੁ ਵਸੈ ਮਨਿ ਆਇ ॥
ਮਹਲਾ ੩ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
ਸੋਰਠਿ, ੬੪੬
ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝ ਪੈਣੀ ਸੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਪਰਗਟ ਨਹੀ ਹੋਇਆ | ਜਿਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀ ਉਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕਿਵੇ ਹੋ ਸਕੇ ਇੰਜ ਅੰਨਾ ਮਨੁਖ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ |
18 ਮਈ 1922:- ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ।
ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇੱਕ ਗੱਦਾਰ (ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ) ਦੇ ਮੁਖਬਰੀ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ੧੯ ਫਰਵਰੀ ੧੯੧੫ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਗ਼ਾਵਤ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ “ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ” ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਲਾਏ।
ਫਾਂਸੀ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ: ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ (ਮਹਿਜ਼ ੧੯ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ), ਜਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ (ਵੱਡਾ), ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ (ਛੋਟਾ), ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ ਅਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਿਆਲਕੋਟੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ੧੬ ਨਵੰਬਰ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਅਗਲੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਭਾਨ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ ੪੨ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ‘ਤੇ ਲਟਕਾਇਆ ਗਿਆ।
ਲਾਹੌਰ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ੧੧੪ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ (ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ) ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ (ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ (ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ), ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ, ਬਾਬਾ ਪਿਰਥੀ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਆਗੂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ‘ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੀ’ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਾਲਮ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਤੋੜਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਰੂਹ ਕੰਬਾਊ ਸਨ:
ਕੋਹਲੂ ਅੱਗੇ ਜੋੜਨਾ: ਬਾਬਿਆਂ ਤੋਂ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੋਹਲੂ (ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ) ਚਲਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਥੱਕ ਕੇ ਰੁਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਲਮ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਸੁੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖ਼ਰਾਬ ਖਾਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।
ਬੇੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਥਕੜੀਆਂ: ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ (ਜੋ ਕਈ ਕਿਲੋ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ) ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਕੇ ਹੱਥਕੜੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੋਰਚਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰੱਖਾ ਜੀ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜਨੇਊ (ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ) ਲਾਹੁਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ੯੨ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
ਬਾਬਾ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਾਰਡਨਾਂ ਨੇ ਐਨਾ ਕੁੱਟਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੰਮੀਆਂ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ।
ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਾਬੇ 1920-30 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਈ-ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਨਜ਼ਰਬੰਦ (House Arrest) ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ-ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ।