ਪਉੜੀ ॥
ਜਿਤੁ ਸੇਵਿਐ ਸੁਖੁ ਪਾਈਐ ਸੋ ਸਾਹਿਬੁ ਸਦਾ ਸਮ੍ਹਾਲੀਐ ॥ਜਿਤੁ ਕੀਤਾ ਪਾਈਐ ਆਪਣਾ ਸਾ ਘਾਲ ਬੁਰੀ ਕਿਉ ਘਾਲੀਐ ॥
ਮੰਦਾ ਮੂਲਿ ਨ ਕੀਚਈ ਦੇ ਲੰਮੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲੀਐ ॥
ਜਿਉ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲਿ ਨ ਹਾਰੀਐ ਤੇਵੇਹਾ ਪਾਸਾ ਢਾਲੀਐ ॥
ਕਿਛੁ ਲਾਹੇ ਉਪਰਿ ਘਾਲੀਐ ॥੨੧॥
ਮਹਲਾ ੧ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਅੰਗ: ੪੭੪
ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੀ ਨਾ ਕਰੀਏ, ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੱਕ ਲਈਏ (ਕਿ ਇਸ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਕੀਹ ਨਿਕਲੇਗਾ)।
ਕੋਈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ (ਇਸ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਵਸ ਰਹੇ) ਸਾਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੱਬ ਨਾਲੋਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾ ਟੁੱਟ ਜਾਏ।
16 ਸਤੰਬਰ 1897: ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚੀ
16 ਸਤੰਬਰ 1897 ਨੂੰ ਤਾਰ (ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼) ਰਾਹੀਂ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਜੰਗ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੰਡਨ ਪਹੁੰਚੀ। 12 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸਮਾਨਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਪੋਸਟ ‘ਤੇ 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ 21 ਸਿੱਖ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦਾ 7 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ।
16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਇਹ ਘਟਨਾ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ‘ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼’ (The Times) ਅਤੇ ‘ਦਿ ਡੇਲੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼’ (The Daily Telegraph) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲੌਰਡਜ਼ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ 21 ਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਦਿੱਤੀ।
ਇਸੇ ਦਿਨ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਤਾਜ ਦੁਆਰਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਾਰੇ 21 ਸਿੱਖ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਤਤਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ’ (IOM) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਫ਼ੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ‘ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਟੁਕੜੀ ਦੇ ਹਰ ਜਵਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਇਸ ਸਰਵਉੱਚ ਗੈਲੰਟਰੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਸਰਕਾਰੀ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਸ਼ਹੀਦ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ, ਸਰਕਾਰੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ 50-50 ਏਕੜ (ਮੁਰੱਬੇ) ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮੀ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਕਿ ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ।
ਇਸ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿਖੇ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਰਚੇ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਨਾ ਪਹਾੜੀਆਂ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ/ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ) ‘ਤੇ ਵੀ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਲਾਟ (ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੁਨਾਰਾ) ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।
16 ਸਤੰਬਰ 1897 ਦੇ ਇਸੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ 12 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ‘ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦਿਵਸ’ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋਈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਰੈਜੀਮੈਂਟਲ ਬੈਟਲ ਆਨਰ (Regimental Battle Honour) ਵਜੋਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।