ਸਾਚੀ ਲਿਵੈ ਬਿਨੁ ਦੇਹ ਨਿਮਾਣੀ ॥ਦੇਹ ਨਿਮਾਣੀ ਲਿਵੈ ਬਾਝਹੁ ਕਿਆ ਕਰੇ ਵੇਚਾਰੀਆ ॥ਤੁਧੁ ਬਾਝੁ ਸਮਰਥ ਕੋਇ ਨਾਹੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਿ ਬਨਵਾਰੀਆ ॥
ਏਸ ਨਉ ਹੋਰੁ ਥਾਉ ਨਾਹੀ ਸਬਦਿ ਲਾਗਿ ਸਵਾਰੀਆ ||
ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਲਿਵੈ ਬਾਝਹੁ ਕਿਆ ਕਰੇ ਵੇਚਾਰੀਆ ||
ਮਹਲਾ ੩ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ,
ਅੰਗ: ੯੧੭
ਤੈਥੋਂ (ਭਾਵ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ) ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਜਿਥੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਸੁਚੱਜੇ ਪਾਸੇ ਲੱਗ ਸਕੇ । (ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੀ) ਇਹ ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਹੀ ਸੁਧਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ-ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਪਰ-ਅਧੀਨ (ਭਾਵ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ) ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ ਨਿਕੰਮਾ ਕੰਮ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ॥੬॥
14 ਸਤੰਬਰ 1839: ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਖ਼ਤਨਸ਼ੀਨੀ
14 ਸਤੰਬਰ 1839 ਦਾ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅੰਦਰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ (ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ) ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਮੋੜ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੂਨ 1839 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ 14 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਵੇਂ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਕੰਵਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਤਖ਼ਤਨਸ਼ੀਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਚਰਨ ਵਿੱਚ ਸਨ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤਲੁਜ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। 14 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੌਰਾਨ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭੋਗ ਪਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਨਵੇਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਕਾਰ-ਏ-ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦੋਹਰਾਇਆ।
ਇਹ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਉਸ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦਮ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਸੀ।
14 ਸਤੰਬਰ 1839 ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਕੇਵਲ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ੀਮ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਨ, ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤੀ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।