ਚੇਤਿ ਗੋਵਿੰਦੁ ਅਰਾਧੀਐ ਹੋਵੈ ਅਨੰਦੁ ਘਣਾ ॥ਸੰਤ ਜਨਾ ਮਿਲਿ ਪਾਈਐ ਰਸਨਾ ਨਾਮੁ ਭਣਾ ॥
ਜਿਨਿ ਪਾਇਆ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪਣਾ ਆਏ ਤਿਸਹਿ ਗਣਾ ॥ਇਕੁ ਖਿਨੁ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਜੀਵਣਾ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮੁ ਜਣਾ।।ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਪੂਰਿਆ ਰਵਿਆ ਵਿਚਿ ਵਣਾ।।ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵਈ ਕਿਤੜਾ ਦੁਖੁ ਗਣਾ ॥ਜਿਨੀ ਰਾਵਿਆ ਸੋ ਪ੍ਰਭੂ ਤਿੰਨਾ ਭਾਗੁ ਮਣਾ ॥ਹਰਿ ਦਰਸਨ ਕੰਉ ਮਨੁ ਲੋਚਦਾ ਨਾਨਕ ਪਿਆਸ ਮਨਾ ॥ਚੇਤਿ ਮਿਲਾਏ ਸੋ ਪ੍ਰਭੂ ਤਿਸ ਕੈ ਪਾਇ ਲਗਾ ॥੨॥
ਮਹਲਾ ੫ : ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਬਾਰਾਮਾਹਾ, ਰਾਗ ਮਾਝ ਅੰਗ ੧੩੩
ਜਦੋਂ ਚੇਤ ਵਿਚ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੜੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਮਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਜੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਧਿਆਈਏ ਤਾਂ ਧਿਆਉਣ ਦੀ ਬਰਕਤਿ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਆਤਮਕ ਆਨੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਜੀਭ ਨਾਲ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦੀ ਦਾਤਿ ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ !
14 ਮਾਰਚ 1823:- ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੋਸ਼ਹਿਰੇ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ।
14 ਮਾਰਚ 1823 ਨੂੰ ਨੋਸ਼ਹਿਰਾ (ਲੁੰਡੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ)।ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਜਥੇਦਾਰ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਨਿਹੰਗ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ) ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ।
੧੮੨੩ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਹਾਦ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਫਗਾਨ ‘ਟਿੱਬਾ ਤੇਹਰੀ’ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ‘ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ‘ਅਰਦਾਸ’ ਕੀਤੀ।
ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਰਜ਼ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨਾ ਅਜੇ ਪਿੱਛੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ:
“ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨਾ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਜ਼ ੧,੫੦੦ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅਕਾਲੀ ਜੀ ਦਾ ਘੋੜਾ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਅਫਗਾਨੀ ਪਠਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਗੋਲੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੱਕ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਦਲੇਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਾਕੀ ਫੌਜ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੈ ਗਈ।
੧੪ ਮਾਰਚ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੇ ਜੰਗ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥੰਮ੍ਹ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ
* ਨਿਡਰਤਾ: ਉਹ ਇੰਨੇ ਨਿਡਰ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ‘ਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹ (ਸਜ਼ਾ) ਲਗਾਈ ਸੀ।
* ਯਾਦਗਾਰ: ਨੋਸ਼ਹਿਰੇ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦਗਾਰ (ਬੁਰਜ) ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ।