ਅਖੀ ਬਾਝਹੁ ਵੇਖਣਾ ਵਿਣੁ ਕੰਨਾ ਸੁਨਣਾ ॥ਪੈਰਾ ਬਾਝਹੁ ਚਲਣਾ ਵਿਣੁ ਹਥਾ ਕਰਣਾ ॥ਜੀਭੈ ਬਾਝਹੁ ਬੋਲਣਾ ਇਉ ਜੀਵਤ ਮਰਣਾ ॥ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਣਿ ਕੈ ਤਉ ਖਸਮੈ ਮਿਲਣਾ ॥੧॥
ਮਹਲਾ ੨ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਅੰਗ, ੧੩੯ (139)
ਜੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੇਖੀਏ, ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੁਣੀਏ ,ਜੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੁਰੀਏ , ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੰਮ ਕਰੀਏ ,ਜੇ ਜੀਭ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਬੋਲੀਏ, , ਤਾਂ ਜਿਉਂਦੇਆਂ ਮਰੀਦਾ ਹੈ।
ਹੇ ਨਾਨਕ! ਖਸਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪਛਾਣੀਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੀਦਾ ਹੈ (ਭਾਵ, ਜੇ ਇਹ ਸਮਝ ਲਈਏ ਕਿ ਖਸਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਅੱਖਾਂ ਆਦਿਕ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ( ਰੱਬ ) ਨੂੰ ਮਿਲ ਪਈਦਾ ਹੈ)
11 1857 :- ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ।
੧੦ ਮਈ ੧੮੫੭ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ੧੧ ਮਈ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
੧੧ ਮਈ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਬਾਗੀ ਸਿਪਾਹੀ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਜਘਾਟ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਈਮਨ ਫਰੇਜ਼ਰ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਸਿਪਾਹੀ ਸਿੱਧੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁੱਢੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ।
ਘੋਸ਼ਣਾ: ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਝਿਜਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ੧੧ ਮਈ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ-ਏ-ਹਿੰਦ” (ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਮਰਾਟ) ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
੧੧ ਮਈ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਗਭਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਝੰਡੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਾਗੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਿੱਤ: ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਭਾਰਤੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਇਸ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਏਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।
ਜੰਗ ਦਾ ਕੇਂਦਰ: ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ੧੮੫੭ ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈ।