ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧ ।।
ਤਖਤਿ ਸਲਾਮੁ ਹੋਵੈ ਦਿਨੁ ਰਾਤੀ ॥
ਇਹੁ ਸਾਚੁ ਵਡਾਈ ਗੁਰਮਤਿ ਲਿਵ ਜਾਤੀ ॥
ਨਾਨਕ ਰਾਮੁ ਜਪਹੁ ਤਰੁ ਤਾਰੀ
ਹਰਿ ਅੰਤਿ ਸਖਾਈ ਪਾਇਆ ॥ਮਹਲਾ ੧ : ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਰਾਗ ਮਾਰੂ ਅੰਗ ੧੦੩੯
ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ-ਤਖ਼ਤ ਉਤੇ ਬੈਠੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਤਿ ਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਿਵ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਦਰ ਸਦਾ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਇੱਜ਼ਤ ਸਦਾ ਮਿਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।
ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ (ਨਿਯਮਾਂ) ਨੂੰ ਜਾਣੋ ਤੇ ਅਪਣਾਓ ਤਾਂ ਇਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ।
ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨਾਮੁ ਨੂੰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮਿਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਸਹਿਜ ਤੇ ਅਨੰਦ ਮਈ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
11 ਮਾਰਚ 1783 ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ
18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ (ਮਿਸਲਾਂ) ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। 1783 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਲਗਭਗ 60,000 ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ।
ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਤੀਸ ਹਜ਼ਾਰੀ: ਜਿਸ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੜਾਅ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ‘ਤੀਸ ਹਜ਼ਾਰੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ 30,000 ਫੌਜੀ ਰੁਕੇ ਸਨ)।
ਮੋਰੀ ਗੇਟ: ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਜਮੇਰੀ ਗੇਟ ਅਤੇ ਮੋਰੀ ਗੇਟ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ।
11 ਮਾਰਚ 1783 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ। ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਆਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮੁਗਲ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ‘ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲ-ਕੌਮ’ ਵਜੋਂ ਤਖ਼ਤ ‘ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦਿਖਾਈ।
ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸਨ:
ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੁੰਗੀ (ਟੈਕਸ) ਦਾ 37.5% (6 ਆਨੇ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ) ਹਿੱਸਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ, ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ 4,000 ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ।
ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਦਿੱਲੀ ਰਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਵਾਏ:
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ (ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ)
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ