ਕਬੀਰ ਮਾਨਸ ਜਨਮੁ ਦੁਲੰਭੁ ਹੈ ਹੋਇ ਨ ਬਾਰੈ ਬਾਰ ||
ਜਿਉ ਬਨ ਫਲ ਪਾਕੇ ਭੁਇ ਗਿਰਹਿ ਬਹੁਰਿ ਨ ਲਾਗਹਿ ਡਾਰ ||
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ
ਸਲੋਕ, ੧੩੬੬
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁਖ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ |
ਜਿਵੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁਖਾਂ ਦੇ ਪਕੇ ਹੋਏ ਫਲ ਜਦੋਂ ਜਮੀਨ ਉਤੇ ਡਿਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾ ਮੁੜ ਡਾਲੀ ਨਾਲ ਨਹੀ ਲਗਦੇ |
8 ਜੁਲਾਈ 1577 :- ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਆਗਰਾ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿਖੇ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਵਾਨਗੀ।
੮ ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਸਵੇਰ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਪਸਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੇਂਦਰ ਆਗਰਾ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਜੋਂ ਭੇਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬੀੜ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਆਗਰਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ।
ਆਗਰਾ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ੮ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਈ ਜੀ ਆਗਰਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਜੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਕੇ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।
ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਆਗਰਾ ਦੀ ਸੰਗਤ ‘ਤੇ ਇੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਧਰਮਸਾਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਅਟੁੱਟ ਵਰਤਣ ਲੱਗਾ।
ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ: ੮ ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈਆਂ। ਭਾਈ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਆਗਰਾ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਕਾਰ-ਭੇਟ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ।