ਸਲੋਕੁ
ਸਾਜਨ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਕੀ ਹੋਇ ਰਹਾ ਸਦ ਧੂਰਿ ||
ਨਾਨਕ ਸਰਣਿ ਤੁਹਾਰੀਆ ਪੇਖਉ ਸਦਾ ਹਜੂਰਿ ||
ਮਹਲਾ ੧ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਮਾਰੂ, ੯੮੯
ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਤੇ ਆਖ ਕਿ ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾ |
ਮੇਹਰ ਕਰ ਸਮਰਥਾ ਬਖਸ਼ ਕਿ ਮੈ ਸਦਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾ ਦੀ ਧੂੜ ਬਣਿਆ ਰਹਾ । ਮੈ ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਵੇਖਦਾ ਰਹਾ |
8 ਫਰਵਰੀ 1620 – ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਲੀਡਰ ਜੀ ਮਰਾਕਤ ਕਲਾਨੌਰ ਵਿਖੇ।
8 ਫਰਵਰੀ 1620 ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਸਬੇ ਕਲਾਨੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ।
੧. ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ (ਗਵਾਲੀਅਰ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ)
ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਚੰਦੂ ਵਰਗੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਵਰਗੇ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ੫੨ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਿਹਾਅ ਕਰਵਾ ਕੇ ਲਿਆਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਾਤਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
੨. ਕਲਾਨੌਰ ਵਿਖੇ ਦੂਜੀ ਮੁਲਾਕਾਤ (੮ ਫਰਵਰੀ ੧੬੨੦)
ਗਵਾਲੀਅਰ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ‘ਤੇ ਸਨ।
ਸਥਾਨ: ਕਲਾਨੌਰ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ), ਜੋ ਕਿ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਸੀ (ਇੱਥੇ ਹੀ ਅਕਬਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀ)।
ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਰੂਪ: ਇਸ ਵਾਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਇੱਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵਜੋਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨਨਿਵਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ।
੩. ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਅਹਿਮ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ:
ਚੰਦੂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਚੰਦੂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਨਸਾਫ਼ ਹੋ ਸਕੇ।
ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ: ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਕੱਠੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦੇਖ ਕੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ।
੪. ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ
ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ: ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਹਾਨੀ ਆਗੂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਦੌਰ: ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਸੁਖਾਵੇਂ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ।
ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ: ਕਲਾਨੌਰ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨਾ ‘ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ’ (ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।
੫. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ
ਕਲਾਨੌਰ ਵਿਖੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਕਲਾਨੌਰ) ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਾਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।