ਪ੍ਰਭੁ ਬੇਅੰਤੁ ਕਿਛੁ ਅੰਤੁ ਨਾਹਿ ਸਭੁ ਤਿਸੈ ਕਰਣਾ ||
ਅਗਮ ਅਗੋਚਰੁ ਸਾਹਿਬੋ ਜੀਆਂ ਕਾ ਪਰਣਾ ||ਹਸਤ ਦੇਇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਦਾ ਭਰਣ ਪੋਖਣੁ ਕਰਣਾ ॥ਮਿਹਰਵਾਨੁ ਬਖਸਿੰਦੁ ਆਪਿ ਜਪਿ ਸਚੇ ਤਰਣਾ ॥ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਸੋ ਭਲਾ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਸਰਣਾ ॥੨੦॥
ਮਹਲਾ ੫ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਗਉੜੀ, ੩੨੩
ਪਰਮਾਤਮਾ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀ ਪੈ ਸਕਦਾ | ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸੇ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ |
ਉਹ ਮਾਲਕ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋ ਪਰੇ ਹੈ ਸਭ ਜੀਵਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ |
7 ਮਈ 1861 ਰਵਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਜਨਮ
ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ 1861 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ‘ਜੋਰਾਸਾਂਕੋ ਠਾਕੁਰ ਬਾੜੀ’ (Jorasanko Thakur Bari) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪਿਤਾ: ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ (ਜੋ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ)।
ਮਾਤਾ: ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੇਵੀ।
ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ 14 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
2. ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ
ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਮਨ ਸਕੂਲੀ ਚਾਰ-ਦੀਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
1878 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਡਿਗਰੀ ਲਏ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ (ਲਗਭਗ 8 ਸਾਲ) ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।
3. ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
1901 ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇਹੀ ਸਕੂਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ’ ਬਣਿਆ।
4. ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਗੀਤਾਂਜਲੀ: 1912 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਗੀਤਾਂਜਲੀ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।
ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ: 1913 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਗੈਰ-ਯੂਰਪੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।
5. ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਣ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ
ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਣ ਬਣੀਆਂ:
ਭਾਰਤ: ਜਨ ਗਣ ਮਨ।
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼: ਅਮਾਰ ਸੋਨਾਰ ਬੰਗਲਾ।
(ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।
6. ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ
ਟੈਗੋਰ ਨੇ 1919 ਦੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦੇ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ‘ਸਰ’ (Knighthood) ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਭਰਿਆ।
7. ਦੇਹਾਂਤ
ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 7 ਅਗਸਤ 1941 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਇਆ।
¶