ਕੋਈ ਵਾਹੇ ਕੋ ਲੁਣੈ ਕੋ ਪਾਏ ਖਲਿਹਾਨਿ ||
ਨਾਨਕ ਏਵ ਨ ਜਾਪਈ ਕੋਈ ਖਾਇ ਨਿਦਾਨਿ ||
ਮਹਲਾ ੧ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਬਿਲਾਵਲ, ੮੫੪
ਕੋਈ ਮਨੁਖ ਹਲ ਵਾਂਹਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨੁਖ ਫਸਲ ਵਢਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨੁਖ ਉਸ ਫਸਲ ਨੂੰ ਖਲਵਾੜੇ ਵਿਚ ਪਾਂਦਾ ਹੈ |
ਪਰ ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਅੰਨ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ | ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਜਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਦੋ ਕੀਹ ਕੁਝ ਵਾਪਰੇਗਾ |
7 ਫਰਵਰੀ 1810 – ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਹੇਵਾਲ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ।
੭ ਫਰਵਰੀ ੧੮੧੦ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸਾਹੀਵਾਲ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
👑 ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ: ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਸਾਹੀਵਾਲ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:
ਪੂਰਾ ਨਾਮ: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਮ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਦਿਖਾਉਣ ਕਾਰਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਾਮ ‘ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ’ ਰੱਖਿਆ)।
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ (ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ)।
ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਰਾਜ ਕੌਰ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਂਦ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ‘ਮਾਈ ਮਲਵੈਣ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ)।
⚔️ ਸਾਹੀਵਾਲ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ: ੭ ਫਰਵਰੀ ੧੮੧੦
੧. ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ
੧੮੧੦ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਆਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਹੀਵਾਲ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਰਣਨੀਤਿਕ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਡੇਰਾਜਾਤ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਫ਼ਤਿਹ ਖਾਨ ਬਲੋਚ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੱਦੀ ਸਰਦਾਰ ਸੀ।
੨. ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ
ਜਦੋਂ ਫ਼ਤਿਹ ਖਾਨ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਾਹੀਵਾਲ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਸਿੱਖ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੀਵਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਭਾਰੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦਰਾੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ।
੩. ੭ ਫਰਵਰੀ ੧੮੧੦: ਜਿੱਤ ਦਾ ਦਿਨ
ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ੭ ਫਰਵਰੀ ੧੮੧੦ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫ਼ਤਿਹ ਖਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਲਾਹੌਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।
ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ਤਿਹ ਖਾਨ ਨੂੰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਗੀਰ ਅਲਾਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
੪. ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਟੇ
ਸਰਹੱਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ: ਸਾਹੀਵਾਲ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ।
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ: ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ (Base) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।
ਬਲੋਚ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤ: ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਚੱਲੇਗਾ।
🏛️ ਵਿਰਾਸਤ
ਸਾਹੀਵਾਲ ਦੀ ਜਿੱਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਸ ਸਿਆਸੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਿੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ “ਸਰਕਾਰ-ਏ-ਖਾਲਸਾ” ਵਿੱਚ ਪਰੋ ਦਿੱਤਾ।