ਧਨਾਸਰੀ ਮਹਲਾ ੧ ਘਰੁ ੧ ਚਉਪਦੇ ॥
ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥
ਜੀਉ ਡਰਤੁ ਹੈ ਆਪਣਾ ਕੈ ਸਿਉ ਕਰੀ ਪੁਕਾਰ ॥ਦੂਖ ਵਿਸਾਰਣੁ ਸੇਵਿਆ ਸਦਾ ਸਦਾ ਦਾਤਾਰੁ ॥੧॥
ਸਾਹਿਬੁ ਮੇਰਾ ਨੀਤ ਨਵਾ ਸਦਾ ਸਦਾ ਦਾਤਾਰੁ ॥੧॥ਰਹਾਉ ॥ਅਨਦਿਨੁ ਸਾਹਿਬੁ ਸੇਵੀਐ ਅੰਤਿ ਛਡਾਏ ਸੋਇ ॥ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਮੇਰੀ ਕਾਮਣੀ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰਾ ਹੋਇ ॥੨॥ਦਇਆਲ ਤੇਰੈ ਨਾਮਿ ਤਰਾ ॥ਸਦ ਕੁਰਬਾਣੈ ਜਾਉ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ਸਰਬੰ ਸਾਚਾ ਏਕੁ ਹੈ ਦੂਜਾ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ॥ਤਾ ਕੀ ਸੇਵਾ ਸੋ ਕਰੇ ਜਾ ਕਉ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ॥੩॥ਤੁਧੁ ਬਾਝੁ ਪਿਆਰੇ ਕੇਵ ਰਹਾ ॥ਸਾ ਵਡਿਆਈ ਦੇਹਿ ਜਿਤੁ ਨਾਮਿ ਤੇਰੇ ਲਾਗਿ ਰਹਾਂ ॥ਦੂਜਾ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ਜਿਸੁ ਆਗੈ ਪਿਆਰੇ ਜਾਇ ਕਹਾ ॥ ੧॥ ਰਹਾਉ ॥ਸੇਵੀ ਸਾਹਿਬੁ ਆਪਣਾ ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਚੰਉ ਕੋਇ ॥ਨਾਨਕੁ ਤਾ ਕਾ ਦਾਸੁ ਹੈ ਬਿੰਦ ਬਿੰਦ ਚੁਖ ਚੁਖ ਹੋਇ ॥ ४॥ਸਾਹਿਬ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਵਿਟਹੁ ਬਿੰਦ ਬਿੰਦ ਚੁਖ ਚੁਖ ਹੋਇ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥੪॥੧॥
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਅੰਗ ੬੮੫ (685)
ਜਗਤ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਕੰਬਦੀ ਹੈ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬਚਾਣ ਵਾਲਾ ਦਿੱਸਦਾ ਨਹੀਂ ,ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਸ ਮੈਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਾਂ।
ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਜਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੂਖ ਵਿਸਾਰਣੁ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਦਾਤਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
5 ਸਤੰਬਰ 1922: ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸ਼ਹਾਦਤ
5 ਸਤੰਬਰ 1922 ਦਾ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅੰਦਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਦੋਲਨ ‘ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚੇ’ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਦਿਹਾੜਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਘੁੱਕੇਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਲੱਕੜਾਂ ਵੱਢਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾਧਾਰੀ ਮਹੰਤ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿਰੁੱਧ ਅਕਾਲੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਦਿਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬੈੱਲ ਟੇਲਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਹੇਠ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਕਾਲੀ ਜੱਥਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਠੀਆਂ ਅਤੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਬੇਰਹਮੀ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। 5 ਸਤੰਬਰ 1822 ਦੇ ਇਸ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦੌਰਾਨ 100-100 ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਬਰ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਵੀ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ ਦੇ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ‘ਤੇ ਸਹਾਰੇ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਹੱਕੇ-ਬੱਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ।
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਫਰੀਅਰ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ (ਸੀ.ਐੱਫ. ਐਂਡਰਿਊਜ਼) ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ 5 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਭੂਰੀ-ਭੂਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ (ਅਹਿੰਸਾ) ਦਾ ਅਸਲੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।
5 ਸਤੰਬਰ 1922 ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਘਿਨੌਣਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਬਾਅ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ ਅਥਾਹ ਸਬਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ।
5 ਸਤੰਬਰ ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਲੜਨਾ ਹੀ ਸੂਰਮਤਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰਹਿ ਕੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਅਦੁੱਤੀ ਬਹਾਦਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਸਬਰ, ਭਾਣਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟਣ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।