ਪਉੜੀ
ਯਾ ਜੁਗ ਮਹਿ ਏਕਹਿ ਕਉ ਆਇਆ ॥
ਜਨਮਤ ਮੋਹਿਓ ਮੋਹਨੀ ਮਾਇਆ ॥
ਗਰਭ ਕੁੰਟ ਮਹਿ ਉਰਧ ਤਪ ਕਰਤੇ ॥ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਸਿਮਰਤ ਪ੍ਰਭੁ ਰਹਤੇ ॥ਉਰਝਿ ਪਰੇ ਜੋ ਛੋਡਿ ਛਡਾਨਾ ॥ਦੇਵਨਹਾਰੁ ਮਨਹਿ ਬਿਸਰਾਨਾ ॥ਧਾਰਹੁ ਕਿਰਪਾ ਜਿਸਹਿ ਗੁਸਾਈ ॥ਇਤ ਉਤ ਨਾਨਕ ਤਿਸੁ ਬਿਸਰਹੁ ਨਾਹੀ ॥੬॥
ਮਹਲਾ ੫ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਪਉੜੀ, ੨੫੧
ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਨਮਿਆ ਹੈ,ਪਰ ਜੰਮਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਠਗਣੀ ਮਾਇਆ ਠੱਗ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
5 ਜੂਨ 1953 :- ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ।
ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ੫ ਜੂਨ ੧੯੫੩ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭਿੰਡੀ ਔਲਖ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਤ ਗੁਰਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰਨੀ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੀ।ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਦੁਨਿਆਵੀ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪਾਠ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕੌਮ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂ ਬਦਲਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਨ:
ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਿੰਘ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਜਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਜੇ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਸਨ—ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਜੋ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ)। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਿਦਕ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯੋਧੇ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਗਿਆ।
ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ (ਲਗਭਗ ੧੯੭੦-੭੫ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ) ਮਹਿਤਾ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਥਿਆ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਲੈਣ ਆਏ।
ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ੧੩ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਸੰਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ, ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ’ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ‘ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ’ ਰੱਖਿਆ।
ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ (ਮਹਿਤਾ ਚੌਕ) ਵਿਖੇ ਆ ਗਏ।
ਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਥਿਆ: ਟਕਸਾਲ ਦੇ ੧੩ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਸੰਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ, ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ: ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ੧੪ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੇ। ਆਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ‘ਨਾਇਬ ਮੁਖੀ’ (Deputy Chief) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੰਤ ਜੀ ਦੇ ਹਰ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਜੂਨ ੧੯੮੪ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ (ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ) ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
੩੧ਵਾਂ ਜਨਮਦਿਨ: ੫ ਜੂਨ ੧੯੮੪ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ੩੧ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ੩੨ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ।
ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਕਮਾਂਡ: ਜਨਰਲ ਸ਼ਾਹਬੇਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ੫ ਜੂਨ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਪੈਰਾ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਨੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਪਿਆ।
੫ ਜੂਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ੬ ਜੂਨ ਦੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਇਹ ਅਸਮਾਨੀ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਜਯੰਤਾ ਟੈਂਕ ਵਾੜ ਦਿੱਤੇ।
ਅਡੋਲ ਸਿਦਕ: ਟੈਂਕਾਂ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਢਾਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ’ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ: ੬ ਜੂਨ ੧੯੮੪ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਤਾ।