ਗਉੜੀ ੯ ॥
ਜੋਨਿ ਛਾਡਿ ਜਉ ਜਗ ਮਹਿ ਆਇਓ ॥
ਲਾਗਤ ਪਵਨ ਖਸਮੁ ਬਿਸਰਾਇਓ ॥੧॥
ਜੀਅਰਾ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਨਾ ਗਾਉ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ਗਰਭ ਜੋਨਿ ਮਹਿ ਉਰਧ ਤਪੁ ਕਰਤਾ ॥ਤਉ ਜਠਰ ਅਗਨਿ ਮਹਿ ਰਹਤਾ ॥੨॥ਲਖ ਚਉਰਾਸੀਹ ਜੋਨਿ ਭ੍ਰਮਿ ਆਇਓ ॥ਅਬ ਕੇ ਛੁਟਕੇ ਠਉਰ ਨ ਠਾਇਓ ॥੩॥ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਭਜੁ ਸਾਰਿਗਪਾਨੀ ॥ਆਵਤ ਦੀਸੈ ਜਾਤ ਨ ਜਾਨੀ ॥੪॥੧॥੧੧॥੬੨॥
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ,
ਅੰਗ : ੩੩੭
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਮਾਂ ਦਾ ਪੇਟ ਛੱਡ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,ਤਾਂ (ਮਾਇਆ ਦੀ) ਹਵਾ ਲੱਗਦਿਆਂ ਹੀ ਖਸਮ-ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ॥੧॥
5 ਅਗਸਤ 1922 : ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਜੱਥਿਆਂ ਦੀ ਲਾਮਬੰਦੀ ਅਤੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ।
5 ਅਗਸਤ 1922 ਦਾ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਕੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਚਰਮ ਸੀਮਾ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। 4 ਅਗਸਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 5 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਵਹੀਰਾਂ ਘੱਤ ਕੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚਰਨ-ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
5 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਚਾਰੂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਉਕਸਾਵੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ’ ਤੋਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜੱਥਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਨਾ ਹੈ। 5 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਅਤੇ ਦਸ-ਦਸ ਦੇ ਜੱਥੇ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਵਾਹ ਲਾਈ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ 5 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਘੁੱਕੇਵਾਲੀ (ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ) ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਕੱਚੇ-ਪੱਕੇ ਰਸਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨਾਕੇ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਜੱਥਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਲੰਗਰ ਲਈ ਲੱਕੜਾਂ ਵੱਢਣਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਹਕੂਮਤ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਮੰਨ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇਸ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ‘ਸਤਿਨਾਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ’ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਭੈਅ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। 5 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਈਆਂ-ਬੀਬੀਆਂ ਵੀ ਅਕਾਲੀ ਜੱਥਿਆਂ ਲਈ ਰਸਦ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਲੈ ਕੇ ਰਸਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਬੈਰੀਕੇਡਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਪਤ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਿੰਘਾਂ ਤੱਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫ਼ਲ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।
5 ਅਗਸਤ 1922 ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੁਚੱਜੇ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
5 ਅਗਸਤ ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭਿਆਨਕ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਸਬਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮੰਗਾਂ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਥ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 5 ਅਗਸਤ 1922 ਦਾ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ, ਸੰਗਠਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਸਦਾ ਅਮਰ ਰਹੇਗਾ।