ਜਗ ਰਚਨਾ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ ਜਾਨਿ ਲੇਹੁ ਰੇ ਮੀਤ ॥
ਕਹਿ ਨਾਨਕ ਥਿਰੁ ਨਾ ਰਹੈ ਜਿਉ ਬਾਲੂ ਕੀ ਭੀਤਿ ॥ ੪੯॥
ਮਹਲਾ ੯ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ,
ਅੰਗ : ੧੪੨੯
ਹੇ ਮਿੱਤਰ! ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਜਾਣ ਕਿ ਜਗਤ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ।
ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੇਤ ਦੀ ਕੰਧ ਵਾਂਗ (ਜਗਤ ਵਿਚ) ਕੋਈ ਭੀ ਚੀਜ਼ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ॥ ੪੯॥
4 ਅਗਸਤ 1922 : ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਜੱਥਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼।
4 ਅਗਸਤ 1922 ਦਾ ਦਿਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2 ਅਤੇ 3 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 4 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਰਸਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਤੋਂ ਆ ਰਹੇ ਸਿੱਖ ਜੱਥਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤਹਿਤ ਘੁੱਕੇਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਚੌਂਕੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। 4 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਰਸਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਬੈਰੀਕੇਡਾਂ ਕਾਰਨ ਅਕਾਲੀ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਲਈ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਇੱਕ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖ ਕੇ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਤੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਰੋਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇਸ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਅਤਿਅੰਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਬਰ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। 4 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਜੱਥੇ ਬਣਾ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਨਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਣਗੇ। ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਸਿੰਘ ਉੱਥੇ ਹੀ ਧਰਨੇ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ‘ਗੁਰਮੰਤਰ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ।
4 ਅਗਸਤ ਦੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜੱਥਿਆਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਹਥਕੰਡੇ ਅਪਣਾਏ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਡੋਲ ਹੌਸਲੇ ਅੱਗੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਬੇਵੱਸ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਮ ਸੰਗਤ ਵੀ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਲਈ ਰਸਦ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਰੀਕੇਡਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਕਾਮ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।
ਇਸ ਦਿਨ ਹੋਏ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ। 4 ਅਗਸਤ ਦੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਨੇ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਬਲ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦਤ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
4 ਅਗਸਤ 1922 ਦੀ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਬਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਬਰ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਹਟਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਥ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 4 ਅਗਸਤ ਦਾ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਸੰਗਠਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਜਿੱਤ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਪੰਨੇ ਵਜੋਂ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।