ਨਟ ਮਹਲਾ ੪
ਹਰਿ ਹਰਿ ਸੇਵਕੁ ਸੇਵਾ ਲਾਗੈ ਸਭੁ ਦੇਖੈ ਬ੍ਰਹਮ ਪਸਾਰੇ ॥
ਏਕੁ ਪੁਰਖੁ ਇਕੁ ਨਦਰੀ ਆਵੈ ਸਭ ਏਕਾ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਰੇ ॥ २॥
ਮਹਲਾ ੪ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ,
ਅੰਗ : ੯੮੨
ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਸੇਵਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਹੀ ਪਸਾਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ,ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹਰ ਥਾਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ (ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ) ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉਤੇ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ॥੨॥
3 ਅਕਤੂਬਰ 1923: ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਹੰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮੋਰਚੇ ਲਗਾਏ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ‘ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਫੇਰੂ’ (ਸੰਗਤ ਸਾਹਿਬ) ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੰਗਤ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਸੰਦ ਅਤੇ ‘ਸੰਗਤ ਸਾਹਿਬ’ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਸੀ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਏਕੜ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉੱਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮਹੰਤਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਥਕ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਦਸੰਬਰ 1922 ਵਿੱਚ ਮਹੰਤ ਪੂਰਨ ਦਾਸ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ‘ਤੇ ਮਹੰਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ।
3 ਅਕਤੂਬਰ 1923 ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਮਹੰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਦਦ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬੇਦਖ਼ਲੀ ਅਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਆਇਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1923 ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਵਿਖੇ ਪੂਰਨ ਅਹਿੰਸਕ ਮੋਰਚਾ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ।
ਇਸ ਦਿਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਣਨੀਤਕ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੱਥੇ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਭੇਜਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪੂਰਨ ਅਹਿੰਸਕ ਰਹਿ ਕੇ, ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ। 3 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਇਸ ਤਿਆਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਲੰਮੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 4,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਝੱਲੇ। ਅੰਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਟੱਲ ਸਿਦਕ ਅੱਗੇ ਝੁਕਦਿਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।