ਕਬੀਰ ਏਕ ਘੜੀ ਆਧੀ ਘਰੀ ਆਧੀ ਹੂੰ ਤੇ ਆਧ ॥
ਭਗਤਨ ਸੇਤੀ ਗੋਟੇ ਜੋ ਕੀਨੇ ਸੋ ਲਾਭ ॥
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ
ਅੰਗ 1377
ਹੇ ਕਬੀਰ! ਦੁਨੀਆ ਦੇ ‘ਬਾਦ ਬਿਬਾਦ’ ਤੋਂ ਖ਼ਲਾਸੀ ਸਾਧੂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਕੀਤਿਆਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਘੜੀ, ਅੱਧੀ ਘੜੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ-ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਭੀ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਕੀਤੀ ਜਾਏ, ਇਸ ਤੋਂ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਫ਼ਾ ਹੀ ਨਫ਼ਾ ਹੈ ।
3 ਮਈ 1704 :- ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ (ਜਿਵੇਂ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਚੰਦ) ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਕੋਲ ਗਏ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਸਮੇਤ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
੩ ਮਈ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਲਗਭਗ ੫ ਤੋਂ ੧੦ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸਨ।
ਮਕਸਦ: ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਭੁੱਖਾ ਮਾਰ ਕੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।
ਇਹ ਘੇਰਾ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਗਭਗ ੭ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।
ਰਸਦ ਦੀ ਕਮੀ: ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਦਿਨ ਵੀ ਦੇਖੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਛਿੱਲਾਂ ਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਰਾਤ ਦੇ ਹਮਲੇ:ਸਿੰਘ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਸਦ ਲੁੱਟ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ।
੩ ਮਈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਦੀ ਪਰਖ ਸੀ। ਇਸੇ ਘੇਰੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ‘ਬੇਦਾਵੇ’ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ੪੦ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਕੇ ‘ਮੁਕਤੇ’ ਅਖਵਾਏ)।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕੁਰਾਨ ਅਤੇ ਗਊ ਦੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਖਾਧੀਆਂ ਕਿ ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੇਣਗੇ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦਸੰਬਰ ੧੭੦੪ ਵਿੱਚ ਕਿਲਾ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ।