ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇ ਕੈ ਹੋਹੁ ਹਰਿਆ ਭਾਈ ॥ਕਰਮਿ ਲਿਖੰਤੈ ਪਾਈਐ ਇਹ ਰੁਤਿ ਸੁਹਾਈ ॥ਵਣੁ ਤ੍ਰਿਣੁ ਤ੍ਰਿਭਵਣੁ ਮਉਲਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਫਲੁ ਪਾਈ ॥ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਸੁਖੁ ਊਪਜੈ ਲਥੀ ਸਭ ਛਾਈ ॥ਨਾਨਕੁ ਸਿਮਰੈ ਏਕੁ ਨਾਮੁ ਫਿਰਿ ਬਹੁੜਿ ਨ ਧਾਈ ॥৭।ਪੰਜੇ ਬਧੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕਰਿ ਸਚਾ ਢੋਆ ||ਆਪਣੇ ਚਰਣ ਜਪਾਇਅਨੁ ਵਿਚਿ ਦਯੁ ਖੜੋਆ ||ਰੋਗ ਸੋਗ ਸਭਿ ਮਿਟਿ ਗਏ ਨਿਤ ਨਵਾ ਨਿਰੋਆ ||ਦਿਨੁ ਰੈਣਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਦਾ ਫਿਰਿ ਪਾਇ ਨ ਮੋਆ।।ਜਿਸ ਤੇ ਉਪਜਿਆ ਨਾਨਕਾ ਸੋਈ ਫਿਰਿ ਹੋਆ ॥੨॥ਕਿਥਹੁ ਉਪਜੈ ਕਹ ਰਹੈ ਕਹ ਮਾਹਿ ਸਮਾਵੈ ॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭਿ ਖਸਮ ਕੇ ਕਉਣੁ ਕੀਮਤਿ ਪਾਵੈ ॥ਕਹਨਿ ਧਿਆਇਨਿ ਸੁਣਨਿ ਨਿਤ ਸੇ ਭਗਤ ਸੁਹਾਵੈ।।ਅਗਮੁ ਅਗੋਚਰੁ ਸਾਹਿਬੋ ਦੂਸਰੁ ਲਵੈ ਨ ਲਾਵੈ ॥ਸਚੁ ਪੂਰੈ ਗੁਰਿ ਉਪਦੇਸਿਆ ਨਾਨਕੁ ਸੁਣਾਵੈ ॥੩॥
ਮਹਲਾ ੫ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਬਸੰਤ, ੧੧੯੩
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰ ਕੇ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾ (ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰਿਆਵਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)।(ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਾਸਤੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਦਾ) ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਸਮਾ (ਪੂਰਬਲੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ) ਲਿਖੇ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਦੇ ਲੇਖ ਦੇ ਉੱਘੜਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।(ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਨਾਲ) ਜੰਗਲ ਬਨਸਪਤੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਖਿੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, (ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਲੂੰ ਲੂੰ ਖਿੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ) ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਫਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ (ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ) ਸੁਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਲਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਨਾਨਕ (ਭੀ) ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ (ਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ) ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਭਟਕਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ।ਜਿਸ ਮਨੁਖ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ-ਰੂਪ ਸਚੀ ਭੇਟਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਜੂਰੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਵਡੇ ਵਿਕਾਰ ਬੰਨ ਦਿਤੇ ਹਨ | ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਰੋਗ ਤੇ ਸਹਸੇ ਮਿਟਦੇ ਹਨ | ਉਹ ਸਦਾ ਪਵਿਤਰ ਤੇ ਅਰੋਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ |ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨ ਰਾਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਗੇੜ ਨਹੀਂ ਲਾਣਾ ਪੈਂਦਾ।ਹੇ ਨਾਨਕ! ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ (ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਬਰਕਤਿ ਨਾਲ) ਉਸੇ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ॥੨॥(ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਕਿ) ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਥੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖਸਮ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਭੀ (ਆਪਣੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ) ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।ਜੋ ਜੋ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ ਚੇਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਉਹ ਭਗਤ ਸੋਹਣੇ (ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ) ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।ਨਾਨਕ ਉਸ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਾਲਾਹ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇੜੇ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ (ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ) ॥੩॥੧॥
ਤਿੰਨ ਫਰਵਰੀ 1791 – ਕਰੋੜ ਸਿੰਘੀਆਂ ਮਿਸਲ ਜਰਨੈਲ ਭੰਗਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੈਟੀਲੈਪ ਕਰਨਲ ਰਾਬਰ ਸਟੂਅਰਟ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ।
ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਜਮੁਨਾ ਪਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ (ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ) ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਅਨੂਪਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਛਾਉਣੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕਰਨਲ ਰਾਬਰਟ ਸਟੂਅਰਟ ਉੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ।
🐎 ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕਾਰਵਾਈ
3 ਫਰਵਰੀ 1791 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਕਰਨਲ ਸਟੂਅਰਟ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਅਨੂਪਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਭੰਗਾ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਜਥੇ ਨਾਲ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੇ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਨਲ ਸਟੂਅਰਟ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਭੰਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਥਾਨੇਸਰ (ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ) ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਏ।
🏰 ਥਾਨੇਸਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ
ਕਰਨਲ ਸਟੂਅਰਟ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਥਾਨੇਸਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਉੱਡ ਗਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਲਈ ਵੱਡੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਡਵਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਭੇਜੀਆਂ, ਪਰ ਸਰਦਾਰ ਭੰਗਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਤ ‘ਤੇ ਅੜੇ ਰਹੇ।
💰 ਭਾਰੀ ਹਰਜਾਨਾ ਅਤੇ ਰਿਹਾਈ
ਸਰਦਾਰ ਭੰਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਰਨਲ ਸਟੂਅਰਟ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਭਾਰੀ ਹਰਜਾਨਾ (ਫ਼ਿਰੌਤੀ) ਭਰਨਗੇ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆ।
ਫਿਰੌਤੀ ਦੀ ਰਕਮ: ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 60,000 ਰੁਪਏ (ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਡੀ ਰਕਮ) ਫਿਰੌਤੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ।
ਰਿਹਾਈ: ਲਗਭਗ 8-9 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਤੂਬਰ 1791 ਵਿੱਚ ਰਾਬਰਟ ਸਟੂਅਰਟ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
🚩 ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ:
ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਡਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ ਸਨ।
ਸਰਦਾਰ ਭੰਗਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ‘ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ’ ਸਿੱਖ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।