ਸਲੋਕੁ ||
ਆਪਹਿ ਕੀਆ ਕਰਾਇਆ ਆਪਹਿ ਕਰਨੈ ਜੋਗੁ ||
ਨਾਨਕ ਏਕੋ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਦੂਸਰ ਹੋਆ ਨ ਹੋਗੁ ||
ਮਹਲਾ ੫ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਗਉੜੀ ਅੰਗ ੨੫੦
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੀ ਜਗਤ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵਾਲਾ ਹੈ |
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੂਸਰਾ ਨਹੀ ਹੈ |
2 ਮਈ 1837: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਜਮਰੌਦ ਲਈ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜੀ ਮਦਦ
ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਜੀ ਨੇ ਜਮਰੌਦ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲਈ ਕਈ ਚਿੱਠੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਜਮਰੌਦ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਲਵਾ ਜੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਲਵਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਏ ਸਨ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਂ ਗੁਆਏ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਫ਼ੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਰਵਾਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
ਗਤੀ : ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਘੋੜਸਵਾਰ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਗਵਾਈ: ਇਸ ਮਦਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਜਰਨੈਲਾਂ ਅਤੇ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ।
ਸਿਰਫ਼ ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖਾਨਾ ਵੀ ਜਮਰੌਦ ਵੱਲ ਤੋਰਿਆ ਗਿਆ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ।
ਰਾਹ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲਰਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਰਸਦ (ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ) ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਾ ਆਵੇ।
ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਮੂਹਰਲੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਤਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ:
ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜੜ: ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਨਲਵਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇੱਕ “ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ” ਵਾਂਗ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਪਸਤ ਹੋ ਗਏ।
ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ: ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਮਦਦ ਨੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੈਬਰ ਦਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ।