ਸਲੋਕ
ਸੇਵਕ ਸਚੇ ਸਾਹ ਕੇ ਸੇਈ ਪਰਵਾਣੁ ||
ਦੂਜਾ ਸੇਵਨਿ ਨਾਨਕਾ ਸੇ ਪਚਿ ਪਚਿ ਮੁਏ ਅਜਾਣ ||
ਮਹਲਾ ੫, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਗਉੜੀ, ੩੧੫
ਜੋ ਮਨੁਖ ਸਚੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ ਉਹ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹਨ |
ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਮੂਰਖ ਖਪ ਖਪ ਕੇ ਹੀ ਮਰਦੇ ਹਨ |
2 ਜੂਨ 1984 :- ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪੂਰਨ ਬਲੈਕਆਊਟ।
‘ਬਲੈਕਆਊਟ’ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਜਲੀ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਾਹਰੋਂ ਕੋਈ ਮਦਦ ਅੰਦਰ ਆ ਸਕੇ। ੨ ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਹ ਬਲੈਕਆਊਟ ਕੀਤਾ:
ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੱਪ: ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਫ਼ੋਨ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਕਰਫ਼ਿਊ: ੨ ਜੂਨ ਦੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ‘ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ’ (Shoot at sight) ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।
ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ‘ਤੇ ਰੋਕ: ਪੰਜਾਬ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ (Trains) ਅਤੇ ਬੱਸਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਾਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਭਣਕ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਗੇ।
ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ: ੨ ਜੂਨ ੧੯੮੪ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. (BBC) ਵਰਗੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ (ਹਰਿਆਣਾ/ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਕ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕੋਈ ਵੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛਾਪ ਸਕਦਾ।
੨ ਜੂਨ ਦਾ ਦਿਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ (ਜੋ ੩ ਜੂਨ ਨੂੰ ਸੀ) ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਆਮਦ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ-ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸੂਮ ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਬੱਚੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਬੀਬੀਆਂ ੨ ਜੂਨ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬੰਦ: ਜਦੋਂ ੨ ਜੂਨ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਫਸ ਗਏ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਸੰਗਤ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ।
ਬਾਹਰੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਇਸ ਪੂਰਨ ਬਲੈਕਆਊਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਹੀ ਅਡੋਲਤਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸੀ।
ਸ਼ਸਤਰ ਸੰਭਾਲਣਾ: ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੌਜੂਦ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮਾਹਿਰ ਜਨਰਲ ਸ਼ਾਹਬੇਗ ਸਿੰਘ ਇਹ ਸਮਝ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ੨ ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ‘ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ’ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੋਰਚੇਬੰਦੀ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ: ਬਲੈਕਆਊਟ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ-ਪਾਣੀ ਕੱਟੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਰੂ ‘ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਰੋਸਾ ਸੀ।
੨ ਜੂਨ ੧੯੮੪ ਦਾ ਇਹ ਪੂਰਨ ਬਲੈਕਆਊਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੀ ਆਮਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ੪ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਸਿਰਜਿਆ। ਇਸੇ ਬਲੈਕਆਊਟ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ:
੬ ਜੂਨ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਟੈਂਕ ਵਾੜੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਢਾਹ-ਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।